İyi Terörist – Doris Lessing

Doris Lessing‘e yıllar içerisinde farklı etiketler yapıştırılmış: Solcu, feminist, Nobel Ödüllü vs. Bu kitap, komünistler arasında geçse de, “solcu yazarın kitabı” diyebileceğimiz bir kitap değil. Çünkü komünde yaşayan insanların hem en sıradan yönlerini hem de en çirkin yüzünü, teröriste dönüşme süreçlerini anlatıyor. İyi Terörist, isminin çağrıştırdıklarını veriyor: İyi sözcüğünün farklı anlamları, “iyi terörist”in çağrıştırdıkları… Karakterimiz Alice “iyi niyetli” bir terörist mi?

Roman 1985’de yazılmış. Dönemin İngilteresi için sıcak konu IRA ve İrlanda. Şu an baktığımızda bu romanı ve konusunu farklı şekillerde algılayabiliriz, ancak teröristler ve toplum dışı insanlar ideolojileri ne olursa olsun ortak özellikler barındırıyorlar. Hemen her gün bir terör saldırısı oluyor, müthiş karanlık bir dönemdeyiz. Dönüp teröristlerin yaşamını irdelemek fazlasıyla romantik bir eylem sayılabilir, fakat edebiyat böyle şeyler için var.

Doris Lessing IRA’nın bir alışveriş merkezine saldırısı hakkında “saldırının amatörlerce gerçekleştirildiğini” okumuş. Bu da bir ışık yakmış: Bir terörist nasıl amatör olur, herhangi bir insan nasıl terörist olur?

Bu soruların cevabını ararken roman fazlasıyla yavaş ilerliyor. Öyle gündelik sorunlar, öyle çocuksu ve basit kavgalar var ki… Aynı konuyu Gezi Olayları dönemine çekip, İstanbul Üniversiteli gençlerin Yeldeğirmeni’nde bir işgal evinde kalması olarak ele alabilecek bir yazarımız olsaydı keşke… Çünkü olaylar ve tartışmalar öyle evrensel, öyle bilindik ki. Bu gündelik hayat, işgal evindeki dengeler, komünist fakat teoriden bihaber eylemciler sayfalar boyunca bizi bunaltıyor. Ana karakterimiz Alice, öyle aptalca davranıyor, öyle sinir bozucu ki, hani zaten bu zayıf karakterle tesadüfen işgal evine düşmüş, radikal dincilerle tanışsa onlara da kapılabilirdi dedirtiyor.

Alice işgal evini gerçek bir yuvaya dönüştürmeye çalışırken, evdeki diğer sakinlerden tepki görüyor. Yapacakları şeyler, idealleri bir evden daha büyük. Daha temiz bir yatakta yatmak, daha “kaliteli” bir yaşam yalnızca seni ideallerinden uzaklaştırır, bunlar burjuva alışkanlıklar! Ne kadar çile, o kadar onurlu bir mücadele. Oysa Alice, evi temizlemeye, o yıkmak istedikleri düzenin oyuncuları ile anlaşmaya , yemek yapmaya devam etmektedir. Üstelik bir öpücük bile alamadığı homoseksüel hayat arkadaşı Jasper’ın da kötü muamelesine göğüs germektedir, çünkü Jasper ona ne kadar kötü davranırsa davransın, bu aşktır.

Alice’in hem Jasper’la ilişkisi, hem ailesi ile ilişkisi, hem diğer insanlarla kurduğu diyaloglar düşündürücü. Kitabı bir “işgal evindeki eylemciler” öyküsü olmaktan çıkarıyor, bir “kadın öyküsü” haline getiriyor. Doris Lessing’in feministler için oldukça önemli bulunan “Altın Defter” eseri kadar çarpıcı olmasa da, İyi Terörist de aklınızda yer edecek türden.

Notlar:

  • Son sayfalara doğru gerilim tırmanıyor, çünkü okur olarak bu sıradanlık, bu “normallik” içinde biz de anlayamıyoruz: Olaylar nereye varacak, eylemcilik nerede biter, teröristlik nerede başlar? Doris Lessing böyle sıradanlık maskesi ile önemli bir konuyu ele almış. Yavaş ilerleyişi ve ana karakterin sinir bozuculuğu nedeniyle sıkıcı olabilir, yine de yazarın tüm kitaplarını tavsiye ettiğim gibi bu kitabı da tavsiye ederim.
  • Kitabı daha önce Afa, Terörist ismiyle basmıştı. Yakın zamanda ise Kırmızı Kedi Yayınları bastı. Çeviren aynı, bu nedenle isim dışında pek fark yok. Yine de Kırmızı Kedi Yayınları’nda bu kitabı görünce yeni bir kitap sandım, oysa kütüphanemde zaten Terörist ismi ile vardı. Bu gibi durumlarla sık sık karşılaşıyorum, İyi Terörist ve Terörist yine iyi, bazen tamamen farklı isimle yayımlıyorlar!